Η Μικρή Αμελί

Το animation συχνά αντιμετωπίζεται με μια αδικαιολόγητη προκατάληψη από μέρος του κοινού, σαν να πρόκειται για κάτι εγγενώς «παιδικό», λες και η παιδικότητα στερείται βάθους, ειλικρίνειας ή ενθουσιασμού. Ίσως ο ενήλικος κόσμος, κάπως πιτερπανικά, να έχει χάσει τον αυθορμητισμό και την εμπιστοσύνη του στη φαντασία· ίσως ο κυνισμός του να έχει ισοπεδώσει εκείνες τις καθαρές άμυνες απέναντι στους συμβιβασμούς της ζωής και να έχει καλλιεργήσει μια σχεδόν φοβική στάση απέναντι στο όνειρο. Βεβαίως υπάρχουν ταινίες κινουμένων σχεδίων που επαναπαύονται στον επιφανειακά παιδιαριστικό τους τόνο. Ευτυχώς όμως υπάρχουν και εκείνες που διατηρούν μια γνήσια, δημιουργική παιδικότητα. Και η «Μικρή Αμελί» ανήκει ξεκάθαρα σε αυτή την κατηγορία: μια ταινία που, όσο αφηγείται μια ιστορία, άλλο τόσο προσπαθεί να αιχμαλωτίσει μια αίσθηση, καταλήγοντας σε ένα οπτικό δοκίμιο πάνω στη μνήμη της παιδικής ηλικίας.

Βασισμένη στο αυτοβιογραφικό βιβλίο «Métaphysique des Tubes» της Αμελί Νοτόμπ, η ταινία αφηγείται τα πρώτα χρόνια ζωής της συγγραφέα στην Ιαπωνία. Ωστόσο το ενδιαφέρον της δεν βρίσκεται τόσο στα ίδια τα γεγονότα, όσο στον τρόπο με τον οποίο αυτά μεταμορφώνονται μέσα από την παιδική συνείδηση. Η μικρή Αμελί δεν είναι απλώς ένα κορίτσι που, με παιδική αλαζονεία, πιστεύει πως είναι «θεός». Είναι μια ύπαρξη που παρατηρεί τον κόσμο σαν κάτι αινιγματικό και ανεξήγητο, ένα πολυδιάστατο σύμπαν που αποκαλύπτεται σταδιακά μέσα από μικρές καθημερινές ανακαλύψεις.

...μας θυμίζει ότι κάποτε κι εμείς αντικρίσαμε τον κόσμο για πρώτη φορά. Και ότι, έστω για μια στιγμή, όλα έμοιαζαν καινούρια

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας να είναι η ιδέα ότι η παιδική ηλικία δεν αποτελεί απλώς μια περίοδο αθωότητας, αλλά μια κατάσταση σχεδόν μεταφυσικής παρατήρησης. Η μικρή ηρωίδα με τα μεγάλα σμαραγδένια μάτια «ξυπνά» στον κόσμο μέσα από την απλή, σχεδόν θαυματουργή γεύση της σοκολάτας (τι πιο γλυκό!) και από εκείνη τη στιγμή αρχίζει να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα σαν ένα απέραντο πεδίο θαυμάτων: το νερό, τη φύση, την οικογένεια. Η ταινία κινείται σε έναν στοχαστικό ρυθμό, χωρίς όμως να χάνει ποτέ την αίσθηση της πρωτόφαντης ανακάλυψης. Μικρές, φαινομενικά ασήμαντες στιγμές αποκτούν τεράστια σημασία μέσα από το βλέμμα ενός παιδιού.

Αυτό το αποτέλεσμα ενισχύεται από την ιμπρεσιονιστική χρωματική παλέτα του εντυπωσιακού animation, που τιμά τόσο την ευρωπαϊκή παράδοση όσο και την ιαπωνική αισθητική που θυμίζει το ύφος του Studio Ghibli. Η εικαστική γλώσσα της ταινίας μοιάζει με υδατογραφίες που ζωντανεύουν στη μεγάλη οθόνη. Η εικόνα ρέει διαρκώς, σε απόλυτη αρμονία με τον χαρακτήρα της ηρωίδας και την ακατάβλητη περιέργειά της. Τα χρώματα διαθέτουν μια απαλή, ονειρική υφή, ενώ το φως λειτουργεί ως αφηγηματικό εργαλείο: άλλοτε θερμό και καθησυχαστικό, άλλοτε ψυχρό και μελαγχολικό.

Μέσα σε αυτό το κινηματογραφικό ημερολόγιο αισθήσεων, σημαντική θέση κατέχει και το ταραγμένο ιστορικό παρελθόν της Ιαπωνίας. Η μικρή Αμελί είναι η κόρη ενός Βέλγου διπλωμάτη. Για εκείνη η Ιαπωνία είναι απλώς ο τόπος της, ο κόσμος που ανακαλύπτει με αδηφάγα περιέργεια και οι άνθρωποι που συγκροτούν το οικείο περιβάλλον της. Για τους ντόπιους όμως αποτελεί την υπενθύμιση μιας ιστορικής τραγωδίας. Μέσα από αυτή τη δραματουργική αντίθεση, η «Μικρή Αμελί» αποκτά μια απρόσμενη συναισθηματική βαρύτητα, ενώνοντας τα θραύσματα αυτού του πορτρέτου παιδικής ηλικίας: την πρώτη συνειδητοποίηση του εαυτού, την πρώτη επαφή με τη φύση, την πρώτη εμπειρία απώλειας.

Η «Μικρή Αμελί» είναι τελικά ένα μικρό, τρυφερό κινηματογραφικό ποίημα για τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί ανακαλύπτει τον κόσμο. Παρά την πολυβραβευμένη κι εντυπωσιακή πορεία της από τις Κάννες ως τα Όσκαρ, το σημαντικότερο επίτευγμά της είναι κάτι απλούστερο και ίσως πιο ουσιαστικό: μας θυμίζει ότι κάποτε κι εμείς αντικρίσαμε τον κόσμο για πρώτη φορά. Και ότι, έστω για μια στιγμή, όλα έμοιαζαν καινούρια.