Νέες κατηγορίες σε βάρος του Ασγκάρ Φαρχαντί για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας

Μια ανακεφαλαίωση της υπόθεσης. Φοιτήτρια του Φαρχαντί, με όνομα Αζαντέχ Μαζιχζαντέχ, καταθέτει μήνηση και κατηγορεί τον καθηγητή της ότι έκλεψε την ιδέα για το «Ένας Ήρωας» από ένα ντοκιμαντέρ που γύρισε η ίδια υπό την επιμέλειά του στο πλαίσιο ενός workshop. O Ιρανός σκηνοθέτης απάντησε με μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο πρώτος εκπρόσωπος της ιρανικής δικαιοσύνης απεφάνθη ότι ο σκηνοθέτης είναι ένοχος και ότι αναμένεται η απόφαση του δεύτερου δικαστή. Τα φαρσί μας δεν είναι αρκετά καλά για να εξακριβώσουμε πως λειτουργεί το σύστημα απονομής δικαιοσύνης στο Ιράν, τα αγγλόφωνα έντυπα μέσα αναπαράγουν την είδηση χωρίς να καταστήσουν σαφές αν ο Φαρχαντί έχει ασκήσει κάποιο ένδικο μέσο, οπότε περιμένουμε απόφαση δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, ή αν στη συγκεκριμένη έννομη τάξη απαιτείται ομόφωνη απόφαση δύο διαφορετικών δικαστών ίδιου βαθμού στις ποινικές υποθέσεις.Τα δεδομένα λένε ότι η υπόθεση παραμένει εκκρεμής και ότι ο ένας δικαστής έχει αποφανθεί ότι ο Φαρχαντί είναι ένοχος για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας.

Κι ενώ, λοιπόν, αναμένουμε εξελίξεις στην υπόθεση, ένα άρθρο του New Yorker φέρνει στο φως νέες καταγγελίες σε βάρος του Ιρανού δημιουργού. Ο αρθρογράφος επικοινώνησε με αρκετούς ανθρώπους που συνεργάστηκαν με τον Φαρχαντί, κάποιοι υπό καθεστώς μαθητείας, κάποιοι κατόπιν αιτήματος του ίδιου για συνεργασία στα σενάριά του και μετά ο δις Οσκαρούχος σκηνοθέτης τους έκλεψε τις ιδέες. Κάποιοι από αυτούς εξακολουθούν να τον θαυμάζουν κι απλά εξέφρασαν την πικρία τους που δεν άκουσαν ούτε ένα ευχαριστώ στους τίτλους τέλους. Άλλοι πάλι εκτοξεύουν σοβαρότατες κατηγορίες. Ένας πρώην μαθητής του, ο Μουσταφά Πουρμοχαμαντί, ισχυρίζεται ότι το «Ένας Χωρισμός» άντλησε στοιχεία από ένα μικρού μήκους που γύρισε υπό την επίβλεψή του. Οι δυο ταινίες έχουν το κοινό στοιχείο μιας γυναίκας που ανέλαβε μια θέση εργασίας για να αποπληρώσει τα χρέη του άντρα της, κρύβοντάς το από αυτόν.

Ένας ηθοποιός, ο Μάνι Χατζίζι, ισχυρίζεται ότι το «Παρελθόν» βασίζεται σε δική του ιστορία, την οποία αφηγήθηκε στον σκηνοθέτη. Ο Φαρχαντί έγραψε το σενάριο και μετά, όπως αναφέρει ο Χατζίτζι, του πρότεινε να παίξει έναν ρόλο στην ταινία. Ο ηθοποιός σκέφτηκε ότι αυτός ήταν ένας αλλοπρόσαλλος τρόπος για να επικοινωνήσει στον ίδιο την ευγνωμοσύνη του, χωρίς να κάνει καμία αναφορά στο γεγονός ότι το σενάριο ήταν εμπνευσμένο από την ζωή του, αλλά δέχτηκε τον ρόλο και αποδέχτηκε ότι ο Φαρχαντί απλά είναι παράξενος άνθρωπος. Τελικά τον έκοψε από την ταινία και, προωθώντας την στα απανταχού φεστιβάλ, ο Φαρχαντί ανέφερε απλά ότι η ιστορία είναι εμπνευσμένη από τη ζωή ενός απροσδιόριστου φίλου.

Στην περίπτωση του «Ένας Ήρωας» μπορούμε να ανοίξουμε μια μεγάλη συζήτηση, όχι μόνο καλλιτεχνικού και ηθικού, αλλά και νομικού περιεχομένου, καθώς το επίμαχο περιστατικό είναι μια είδηση, ένα πραγματικό γεγονός που, τουλάχιστον σε ένα πρώτο επίπεδο, δεν μπορεί να συνιστά αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας – μπορεί να υπάρξει, όμως, πνευματική ιδιοκτησία στην έρευνα και την αρθρογραφία, δεν έχουμε δει το ντοκιμαντέρ, δεν μπορούμε να αποφανθούμε, δεν είναι και αρμοδιότητά μας άλλωστε.

Για τα υπόλοιπα, ναι, ένας καλλιτέχνης εμπνέεται (και) από την πραγματικότητα γύρω του, καλό είναι να αποδίδει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, εύλογα με τόσα καθημερινά ερεθίσματα μπορεί να ξεχάσει την πηγή και κάτι δευτερογενές να προκύψει μετά από καιρό ως πρωτογενές εν αγνοία τoυ, αλλά περιπτώσεις σαν αυτές τις δύο που αναφέραμε υποδεικνύουν δόλο και εγείρουν ερωτήματα γύρω από την ακεραιότητα του καλλιτεχνικού έργου του σκηνοθέτη -  σαφώς, αν όλες αυτές οι ιστορίες υποτεθούν αληθινές, δεν εμπίπτουν στην αιώνια συζήτηση διαχωρισμού του ανθρώπου από τον καλλιτέχνη, για την οποία η θέση μας είναι ξεκάθαρα υπέρ του διαχωρισμού, καθώς αφορούν το ίδιο το καλλιτεχνικό δημιούργημα. Μακάρι να αποδειχθούν ψευδείς, αλλιώς θα είναι πραγματικά μεγάλο κρίμα και κάποιοι ίσως ισχυριστούν, όχι εντελώς άδικα,  ότι είναι και κρίμα που οι κινηματογραφικές ακαδημίες δεν λειτουργούν με αυστηρότητα ανάλογη των αθλητικών ομοσπονδιών. Για να μην δημιουργουμε εσφαλμένες εντυπώσεις, όμως, τον δρόμο της δικαιοσύνης έχει ακολουθήσει προς το παρόν μόνο η φοιτήτριά του που αναφέραμε στην εισαγωγή.