18:03
29/1

[Κριτική] Κάρεϊ Μάλιγκαν και Ρέιφ Φάινς σε μία ατμοσφαιρική «Ανασκαφή» της ζωής και της Ιστορίας

Στα τέλη της δεκαετίας του ‘30, μία αρχαιολογική ανασκαφή που έγινε στο Σάτον Χου κοντά στο Σάφολκ της Αγγλίας έφερε στην επιφάνεια έναν ανεκτίμητο θησαυρό που προκάλεσε το έντονο εθνικό ενδιαφέρον: το κουφάρι ενός πλοίου αγγλοσαξονικής περιόδου που μέσα του έκρυβε πολύτιμα ευρήματα. Η ανασκαφή ξεκίνησε με πρωτοβουλία της εύπορης χήρας Ίντιθ Πρίτι, στην οποία ανήκε η γη όπου βρέθηκαν οι ταφικοί τύμβοι, και εργολάβο τον ερασιτέχνη, «αυτοδίδακτο» αρχαιολόγο Μπάζιλ Μπράουν. 

Τα παραπάνω μπορεί να σας φαίνονται περιορισμένου ενδιαφέροντος ή πολύ μακρινά γεωγραφικά και χρονολογικά, η «Ανασκαφή» όμως αποδεικνύεται πως έχει την ήρεμη δύναμη να μεταστρέψει το ειδικό σε γενικό και να «εξορύξει» γνήσια, οικουμενικά συναισθήματα. 

Ένας ατμοσφαιρικός ύμνος στο φυσικό τοπίο, στην απέριττη, επιφανειακή ομορφιά και στα κρυφά, θαμμένα μυστικά του

O σκηνοθέτης Σάιμον Στόουν, γνωστός στους θεατρικούς κύκλους για τις συνεργασίες του με την ομάδα του Ίβο Βαν Χόβε και το Young Vic της Αγγλίας, επιστρέφει στο σινεμά έξι χρόνια μετά την «Κόρη» (ελεύθερη μεταφορά της «Αγριόπαπιας» του Ίψεν) και αφηγείται την ιστορία της «Ανασκαφής» ως μία ιμπρεσιονιστική κατάδυση στα παρελθόν. Σε συνεργασία με τον Διευθυντή Φωτογραφίας Μάικ Έλεϊ («Νουρέγιεφ: Το Λευκό Κοράκι», «Ο Εγωιστής Γίγαντας») φιλτράρει την εικόνα μέσα από αναγκαίους, γήινους τόνους και ορίζει άμεσα την σύνδεση των ανθρώπων με το πατρογονικό χώμα. Με την σύμπραξη της ενδυματολογίας και της μουσικής, η «Ανασκαφή» γίνεται σιγά-σιγά ένας ατμοσφαιρικός ύμνος στο φυσικό τοπίο, στην απέριττη, επιφανειακή ομορφιά και στα κρυφά, θαμμένα μυστικά του. 

Το περιβάλλον είναι ενεργός καταλύτης στην ταινία. Η καλοκαιρία που επιτρέπει την πρόοδο του σκαψίματος ή η βροχή που αναστέλλει τις λειτουργίες, είναι αφορμές για να εξελιχθούν τα γεγονότα και οι χαρακτήρες της. Σε μία από τις ωραιότερες και σημαίνουσες σκηνές της ταινίας, η γη «καταπίνει» τον Μπράουν (Φάινς) λίγο πριν την μεγάλη ανακάλυψη. Πρόκειται για ένα βάπτισμα λάσπης, μία «ενσωμάτωση» ποιητικής αδείας, ενδεχομένως και μία συμβολική «αγκαλιά» λίγο πριν αποκαλύψει τον θησαυρό της. Η ομάδα θα ανα-γεννήσει τον άνθρωπο μέσα από το χώμα και θα δώσει κατ' επέκταση μία αλληγορική διάσταση στην αρχαιολογική εκσκαφή της πλοκής. Ο άνθρωπος είναι η ζωντανή μνήμη του παρόντος, όπως τα πολύτιμα αντικείμενα είναι η απομακρυσμένη μνήμη του παρελθόντος. Σ’ αυτό το σημείο είναι που η «Ανασκαφή» περιζώνει τον θεατή.

Η ενδοσκόπηση της ζωής και της γης θα είναι πάντα μία καλή αφετηρία γνωριμίας ιστοριών και Ιστορίας

Το σενάριο της Μόιρα Μπουφίνι («Τζέιν Έιρ», «Byzantium»), που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τζον Πρέστον (ενδιαφέρον trivia είναι πως η θεία του, Πέγκι Πίγκοτ, συμμετείχε στην ανασκαφή του Σάτον Χου), φροντίζει τους χαρακτήρες και τολμά ένα ταξικό σχόλιο, ειδικά στην σκηνή που το στομφώδες Βρετανικό Μουσείο έρχεται να αναλάβει την ευθύνη των εργασιών και αναιρεί την δουλειά του ερασιτέχνη Μπράουν. Λίγο μετά την μέση, η ισορροπία που έχει επιδείξει χάνεται όταν εμφανίζονται νέα πρόσωπα (κι ένα βιαστικό ειδύλλιο), αλλά το ενδιαφέρον επανέρχεται με τη σύνδεση της ανασκαφής και της επίκαιρης πραγματικότητας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όσο οι ήρωες της ταινίας ανακαλύπτουν την διαστρωμάτωση των ταφικών μνημείων, η σύγχρονη Ιστορία γράφεται σε μαύρες σελίδες.

Αξιόλογοι αρωγοί στην «Ανασκαφή» είναι φυσικά οι ηθοποιοί της. Η Κάρεϊ Μάλιγκαν σε πλήρη αντιστροφή μετά την σαρωτική «Promising Young Woman» επιστρέφει στο στοιχείο της, σε μία ταινία εποχής που απαιτεί προσεγμένες υφές, κάτι που η ίδια ξέρει να αποδίδει σωστά και προπάντων διακριτικά. Ο Ρέιφ Φάινς, ποιοτικό εχέγγυο σε κάθε ταινία που συμμετέχει, συνεπικουρεί με ιδιαίτερη προσοχή στην κινησιολογία και προφορά του Μπάζιλ Μπράουν, εκφάνσεις ενός χαρακτήρα που γνωρίζει καλά την τάξη, αλλά και τις ικανότητές του.

Λιτή και ουσιώδης, η «Ανασκαφή» συνταιριάζει δυο εξαιρετικούς πρωταγωνιστές, θαυμάζει πανοραμικά το τοπίο, παρατηρεί την τραγωδία των προσωπικών στιγμών και εμπεριέχει ένα σημαντικό - όχι και τόσο κρυφό - μήνυμα: η ενδοσκόπηση της ζωής και της γης θα είναι πάντα μία καλή αφετηρία γνωριμίας ιστοριών και Ιστορίας.

INFO
Η ταινία «Ανασκαφή» (The Dig) προβάλλεται από 29 Ιανουαρίου στο Netflix.