17:35
16/3

24ο ΦΝΘ: Πέντε ντοκιμαντέρ από τις πρώτες πέντε ημέρες του Φεστιβάλ

Τοπία της Ευρώπης μέσα από το μοναχικό παρμπρίζ, μία κρυμμένη ιστορία αγάπης ανάμεσα σε δύο γυναίκες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ένα ορφανοτροφείο στην Ουκρανία που προσπαθεί να σώσει τις παιδικές ψυχές, η αποκάλυψη του μύθου της Άγριας Δύσης και ένα ντοκιμαντέρ - τηλεγράφημα για την Πάτι Σμιθ στα highlights των πρώτων 5 ημερών του 24ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Αποστολή στη Θεσσαλονίκη: Άντυ Δημοπούλου

«Παρκαρισμένη Ζωή» (A Parked Life) του Πέτερ Τριστ

Ο Πέταρ άφησε την γυναίκα του και το παιδί του στη Βουλγαρία και έγινε οδηγός φορτηγού μεγάλων αποστάσεων. Δεν ήταν το όνειρο του να γίνει νταλικέρης, ούτε να κάνει το δρόμο σπίτι του, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους οδηγούς από την ανατολική Ευρώπη. Το κίνητρο ήταν τα χρήματα και η εξασφάλιση ενός καλύτερου βιοτικού επιπεδου για την οικογένειά του και μελλοντικά για τον ίδιο.

Ο Πέτερ Τριστ σκηνοθετεί ένα ντοκιμαντέρ για τη νομαδικη ζωή των οδηγών που αναγκάζονται να μείνουν μακριά από τα σπίτια και τους δικούς τους ανθρώπους εβδομάδες, μήνες, χρόνια. Μια προβολή του μεγαλείου του κόσμου, μέσα από το παρμπρίζ ενος φορτηγού που ο καθένας τους ζει απολύτως μόνος. Ενας δρόμος ατελείωτος, που μοιάζει να ενώνει ολόκληρη την Ευρώπη. Ανοιξιάτικες ανατολές στην ανθισμένη ύπαιθρο, καλοκαιρινά μεσημέρια στις ερήμους της Ισπανίας, φθινοπωρινά απογεύματα με μποτιλιάρισμα σε μεγάλες λεωφόρους κάποιας ευρωπαϊκής μεγαλούπολης και πολύωρες χειμωνιάτικες νυχτες, που στα φωτα της νταλίκας κάνουν τις νιφάδες του χιονιού να μοιάζουν εκατομμύρια λευκές πυγολαμπίδες. Τοπία που όσο γοητεύουν, άλλο τόσο μοιάζουν απόκοσμα.

Η ανθρώπινη επαφή κρέμεται από μια κλωστή της τεχνολογίας και της βιντεοκλησης. Δεν έχει τόση σημασία από που ξεκίνησαν όλοι αυτοί οι οδηγοί και που πηγαίνουν. Ούτε τι απέγιναν τελικά οι σχέσεις με τους δικούς τους ανθρώπους. Μέσα από τα χιλιόμετρα που διανύουμε κοντά στον Πέταρ, αυτό που μαθαίνουμε είναι πως μοιάζει μια ζωή με αλαρμ στη Λ.Ε.Α (Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης). Μια ζωή που μονίμως περιμένει ένα καλύτερο αύριο και συνεχίζει το δρομολόγιο της, βλέποντας στον καθρέφτη του οδηγού σχέσεις και ανθρώπους που άφησαν πίσω στο πέρασμα της.

«Nelly & Nadine» του Μάγκνους Γκέρτεν

O σκηνοθέτης Μάγκνους Γκέρτεν ασχολείται εδώ και χρόνια με την έρευνα αρχειακού υλικού σχετικά με όσους έφτασαν το 1945 στη Σουηδία από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης (όπως και στην ταινία του «Κάθε Πρόσωπο έχει Όνομα», που είχε αποσπάσει το βραβείο κοινού στο 17ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης). Ανάμεσά τους η Συλβί αναγνωρίζει την Ναντίν, την φίλη της γιαγιάς της τής Νέλλη. Τότε συνειδητοποιεί ότι έφτασε η στιγμή να ανοίξει το κουτί με τα προσωπικά αντικείμενα της γιαγιάς της.

Η Νέλλη ήταν Βελγίδα σοπράνο, αιχμάλωτη στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ράβενσμπρικ. Εκεί συνάντησε την Ναντίν. Από την παραμονή των Χριστουγέννων του 1944, που η Νέλλη τραγούδησε στο στρατόπεδο μία άρια από την Μαντάμα Μπατερφλάι, ήταν μαζί. Ακόμη κι όταν τους χώρισαν στρατόπεδα, ανεπίδοτες επιστολές μαρτυρούν πόσο δεμένες έμειναν. Μετά το τέλος του πολέμου κατάφεραν να ξαναβρεθούν, έφυγαν και έζησαν μαζί στην Βενεζουέλα. Συστήνονταν ως ξαδέρφες. Η Ναντίν κινηματογραφούσε τη Νέλλη. Το βλέμμα της Νέλλη στην κάμερα της Ναντίν ξεχειλίζει από επιθυμία να προδώσει όλα τα μυστικά και η θέρμη της αγάπης τους φτάνει από τα μάτια της ως τον θεατή.

Κάρτες, φωτογραφίες, γράμματα, ένα ημερολόγιο και super-8 φιλμ, θα γίνουν κομμάτια ενός παζλ που δεν διηγείται απλώς την ιστορία δύο γυναικών που γλίτωσαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης αλλά προδίδει την αναγκαιότητα να αποκαλυφθεί μία μεγάλη αγάπη, που νίκησε τις φρικαλεότητες και τα μαρτύρια ενός πολέμου, τις προκαταλήψεις και τα οικογενειακά μυστικά, την απόσταση και την απόρριψη, γιατί καμιά ιστορία δεν έχει υπάρξει πραγματικά αν δεν έχει ειπωθεί. Το ντοκιμαντέρ κατέκτησε το βραβείο Τέντυ του πρόσφατου Φεστιβάλ Βερολίνου.

«Σπίτι από Θραύσματα» (A House Made of Splinters) του Σάιμον Λέρενγκ Βίλμοντ

Στο «Σπίτι από θραύσματα», που απέσπασε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Σάντανς, μοιάζουν να συγκατοικούν τα πιο ακραία συναισθήματα του ανθρώπου. Από το όνειρο ως την απόγνωση, από την αίσθηση ασφάλειας ως τον τρόμο, και από την αληθινή αγάπη και φροντίδα μέχρι την παντελή εγκατάλειψη.

Σε ένα ίδρυμα στην Ανατολική Ουκρανία φιλοξενούνται, για εννέα μήνες το πιο πολύ, παιδιά που χρειάστηκε να μείνουν μόνα γιατί οι γονείς τους κρίθηκαν ακατάλληλοι γα να τα μεγαλώσουν. Ο πόλεμος ήταν ήδη εκεί από πριν ακουστούν οι βομβαρδισμοί. Γονείς χωρίς δουλειές, χωρίς χρήματα ή κρατικά επιδόματα, που έχουν καταφύγει στο αλκοολ ή έχουν παραιτηθεί από τη ζωή. Αν οι ίδιοι δεν δείξουν αρκετό ενδιαφέρον και δεν κάνουν τις απαραίτητες ενέργειες, τα παιδιά οδηγούνται σε κρατικά ιδρύματα ή σε ανάδοχες οικογένειες. Τα παιδιά το γνωρίζουν αυτο. Παιδιά με μικρά ή μεγάλα τραύματα, με μάτια, αμείλικτα, να προδίδουν την απώλεια της παιδικής αθωότητας.

Μέσα από τις ιστορίες μερικών μικρών σε ηλικία, αλλά μεγάλων σε θέληση για ζωή ηρώων, παρακολουθούμε μία καθημερινότητα όπου μία μικρή ομάδα κοινωνικών λειτουργών προσπαθεί πεισματικά να σώσει τις παιδικές ψυχές. Υπάρχουν στιγμές απογοήτευσης, όταν παιδιά που φιλοξενήθηκαν στο ορφανοτροφείο έχουν μεγαλώσει και επιστρέφουν για να αφήσουν τα δικά τους παιδιά. Αλλά υπάρχουν και στιγμές όταν τα δάκρυα χαράς των παιδιών που συναντιούνται ξανά με τους συγγενείς τους, ασφαλή και υγιή τούς δίνουν κουράγιο να συνεχίσουν.

«Η Αρπαγή» (The Taking) του Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ

Μπορεί να μην την έχουμε επισκεφθεί ποτέ, αλλά η «Κοιλάδα των Μνημείων» μας είναι γνωστή από κάρτες, βιβλία και κυρίως από το σινεμά το οποίο την έχει ταυτιστεί με τις περιπέτειες της Άγριας Δύσης. Πόσο αληθινές είναι όμως αυτές οι ιστορίες;

Με αφετηρία την «Ταχυδρομική Άμαξα» του Τζον Φορντ (1939), και αναφορές στον κινηματογράφο και τη διαφήμιση, ο σκηνοθέτης Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ αναζητά τις δόσεις αλήθειας στις ιστορίες που εκτυλίσσονται στην αυτόνομη περιοχή των Ναβάχο. Ένα απροσδόκητα αιχμηρό ντοκιμαντέρ που αμφισβητεί την πέτρα πάνω στην οποία έχει σκαλιστεί μεγάλο μέρος, αν όχι σύσσωμο το κινηματογραφικό πορτρέτο της Δύσης στη συνείδηση του αμερικανικού (και όχι μόνο) λαού.

Στο πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ ο σκηνοθέτης ανθολογεί μία μεγάλη λίστα ταινιών και διαφημίσεων, από το 1939 μέχρι και σήμερα, εντοπίζοντας τα σημεία όπου εμφανίζονται οι μεγάλοι βράχοι της Κοιλάδας. Στο δεύτερο μέρος, περνά στη ριζοσπαστική διερεύνηση του πώς και του γιατί η Κοιλαδα των Μνημείων έχει συνδεθεί άρρηκτα με το μεγάλο ταξίδι προς τη Δύση και κυρίως με τις μάχες κατά των Ινδιάνων. Πώς γεννήθηκε, τροφοδοτήθηκε και καλλιεργήθηκε ένας μύθος που διατηρείται μέχρι σήμερα;

Με αναλύσεις ακαδημαϊκών και ιστορικών, των οποίων τα πρόσωπα δεν φαίνονται στην κάμερα, τα ερωτήματα μοιάζουν να είναι δικά μας και οι απαντήσεις οι προφανείς που δεν είχαμε αναζητήσει. Μία συγκάλυψη της αμερικανικής ιστορίας που περίτεχνα κατασκεύασε μία ολόκληρη εθνική μνήμη τολμά να μπει στο στόχαστρο και να αμφισβητηθεί.

«Πάτι Σμιθ: Ηλεκτρική Ποίηση» (Patti Smith: Electric Poet) των Αν Κατάια, Σόφι Πέιραρντ

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Πάτι Σμιθ είναι μία θρυλική περσόνα, ιέρεια της πανκ, της ροκ, της ποίησης ακόμη και της ζωγραφικής. Η τέχνη της δεν αποτιμάται εμπορικά, αλλά επιδιώκει μέχρι και σήμερα να ασκεί πολιτική μέσα από αυτήν.

Το ντοκιμαντέρ των Αν Κατάια και Σόφι Πέιραρντ πιάνει το κουβάρι της ζωής της απ’ όταν έφτασε στη Νέα Υόρκη. Σε ηλικία 22 ετών ξεκινά ένα ταξίδι κόντρα σε όλες τις νόρμες. Από τον τρόπο που ζει, που κάνει σχέσεις, μέχρι τον τρόπο που ντύνεται αλλά και εκφράζεται καλλιτεχνικά μοιάζει και -όπως ακούμε και στο ντοκιμαντέρ- νιώθει εξωγήινη. Καταρρίπτει τα κοινωνικά στερεότυπα των φύλων και τα καλλιτεχνικά μοτίβα της μέχρι τότε συμβατικής ποίησης. Το ντοκιμαντέρ προσφέρει αρκετό αρχειακο υλικό με αποσπάσματα συναυλιών, τηλεοπτικών εκπομπών αλλά και πλάνα προσωπικού αρχείου από το Τσέλσι Χοτέλ όπου έμενε. Πλάνα με τους άντρες της ζωής της, τον φωτογράφο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ, και τον σύζυγό της Φρεντ Σμιθ. Μιλά για τις μάχες που κέρδισε και τις μεγάλες απώλειες της ζωής της. Παρόλα αυτά, πώς να χωρέσει ένα ντοκιμαντέρ 54 λεπτών μία καριέρα 50 χρόνων και μία ζωή με αμέτρητες νύχτες σαν αυτές που έζησε η Πάτι Σμιθ; Αν και με πολύ ενδιαφέρον υλικό, το ντοκιμαντέρ δε μοιάζει παρά με το τρέιλερ ή μία απλή καταγραφή των σημαντικότερων στιγμών στη ζωή της Πάτι Σμιθ και αφήνει τον θεατή να περιμένει τη συνέχεια ή να αναζητήσει μόνος του περισσότερα.