2073

Σε έναν έκρυθμο, ταραγμένο κόσμο κατακερματισμένης πληροφόρησης και καταρρακωμένου σθένους, ο Ασίφ Καπάντια προβλέπει το δυσοίωνο μέλλον, αφουγκράζεται το απελπισμένο παρόν και συνθέτει ένα κινηματογραφικό υβρίδιο ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και στη μυθοπλασία ως ένα ύστατο, δραματικό κάλεσμα για αντίδραση του συλλογικού θυμικού. Το «2073» σε μία μετα-αποκαλυπτική Γη, όπου οι ολιγάρχες ευημερούν στα ύψη των ουρανοξυστών και οι κατεσταλμένοι πολίτες ζουν υπόγεια και κοινωνικά «απονευρωμένοι», μία βουβή γυναίκα (Σαμάνθα Μόρτον) μας αφηγείται σε voice over όλα όσα οδήγησαν με μαθηματική ακρίβεια τον κόσμο στην καταστροφή. Μόνο που το Συμβάν δεν είναι ένα, αλλά ένα πολυπαραγοντικό σύστημα που μεθόδευσε ύπουλα τον αφανισμό.

Κλιματική αλλαγή, στέρηση δικαιωμάτων, πολιτική διάβρωση, social εθισμός, εταιρική κερδοσκοπία, άνοδος του φασισμού, τεχνητή νοημοσύνη, γενοκτονίες, πνευματικός έλεγχος και ανθρωπιστική κρίση αποτελούν τα μεγάλα θέματα του Καπάντια. Μονταρισμένο με σφοδρότητα και αμείλικτη σκληρότητα, το «2073» συνοψίζει στο ζοφερό μωσαϊκό του τις αποφάσεις που επιβλήθηκαν αυταρχικά ή με την ανοχή μας και οδήγησαν σε έναν πανωλεθρίαμβο ανελευθερίας. Με έμπνευση το επιδραστικό «La Jetée» του Κρις Μαρκέρ (αλλά και με ένα κλείσιμο ματιού στο τεστ αξιολόγησης ανθρωποειδών Voight-Kampff του «Blade Runner»), ο Καπάντια στο κινηματογραφικό του κήρυγμα θυσιάζει κάθε ίχνος διακριτικότητας γιατί κατακλύζεται συντριπτικά από τους επίκαιρους κινδύνους. Θέτοντας σε εφαρμογή το φορτισμένο συγκινησιακά κινηματογραφικό του ιδίωμα που έχει προσφέρει εκπληκτικές καταθέσεις ανόδου - πτώσης ποπ οικουμενικών ειδώλων (Άιρτον Σένα, Ντιέγκο Μαραντόνα, Έιμι Γουάινχαουζ) και με τη συνδρομή του συνεργάτη του Τέρι Γκίλιαμ, Τόνι Γκρισόνι, στο σενάριο και του Αντόνιο Πίντο στα τεταμένα έγχορδα, συμμερίζεται την αγωνία των πολλών και υπογραμμίζει την αδιαφορία των λίγων. 

Την ώρα που η Γη θερμαίνεται αφόρητα, μία ζοφερή κι αδίστακτη ελίτ πολιτικών και τεχνοκρατών «παίζει» το δικό της θερμό παιχνίδι. Ανάμεσα σε στιγμιότυπα που μαρτυρούν τις υπόγειες (ή και όχι) μεθοδεύσεις των Τραμπ, Πούτιν, Ζούκερμπεργκ, Μασκ, Μπέζος, Μόντι, Ντουτέρτε, Μπολσονάρου, Μέρντοχ, Φάρατζ, αντιδραστικοί και θαρραλέοι δημοσιογράφοι όπως οι Κάρολ Κάντουολαντρ, Ρανά Αγιούμπ και η βραβευμένη με Νόμπελ Μαρία Ρέσσα, σχολιάζουν τη σύγχρονη δυστοπία ως μία βιωματική ταινία επιστημονικής φαντασίας που βλέπουμε να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας. Διόλου τυχαία, ο Καπάντια χρησιμοποιεί τη Σαμάνθα Μόρτον ως μία meta κινηματογραφική αναφορά και εισχωρεί ένα στιγμιότυπό της ως Προγνώστρια (Precog) του μέλλοντος από το προφητικό «Minority Report» του Στίβεν Σπίλμπεργκ (άλλη μία αναφορά στον Φίλιπ Ντικ).

Όταν το υλικό του «2073» βασίζεται στο σήμερα, ο Καπάντια ως ντοκιμαντερίστας έχει τον πλήρη έλεγχο του μηνύματος. Όταν μεταπηδά στις σκηνές του μέλλοντος - και παρά τη συναισθηματική απόκριση που επιτυγχάνει η Μόρτον με την ερμηνεία της - η ταινία αφήνει μετέωρες κάποιες από τις ιδέες της (όπως ο χαρακτήρας του A.I. ρομπότ που εξαφανίζεται από την αφήγηση χωρίς δικαιολογία) ή χρησιμοποιεί κοινοτυπίες (το βιβλίο που διαβάζει η ηρωίδα είναι η βιογραφία του Μάλκολμ Χ). Επιπλέον, παρά την ευγενή πρόθεσή της και τον σαφέστατο στόχο της, η πνιγηρή καταγραφή της μπορεί να τσακίσει ή να καταβάλει τον θεατή και να «αφοπλίσει» τον πρωτογενή «a call to arms» σκοπό της. 

Αν και οι επιμέρους θεματικές της ταινίας έχουν αναλυθεί διεξοδικά σε άλλα ντοκιμαντέρ (π.χ. «Μια Άβολη Αλήθεια», «Το Κοινωνικό Δίλημμα», «A Thousand Cuts»), αυτό δεν στερεί τίποτα από την δύναμη του «2073» που αποτυπώνει συνοπτικά και υπό το βλέμμα ενός πολυβραβευμένου «τεκμηριωτή» τη σημερινή μας σύγχυση. Το «2073» είναι μία «κραυγή» από το μέλλον, ένα εγερτήριο που αποζητά απεγνωσμένα την δράση κι ελπίζει πως «δεν είναι αργά». Ακούστε το.