12:04
7/1

Μπέλα Ταρ (1955-2026): Αντίο σε έναν κορυφαίο Ευρωπαίο δημιουργό

Ξεκίνησε «αθόρυβα» στα τέλη της δεκαετίας του '70, στην 4η ταινία του στην δεκαετία του '80, το «Damnation», έφτασε στις υποψηφιότητες της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας και άρχισε σταδιακά να δημιουργεί έναν πυρήνα «δικού του» κοινού, ούτως ώστε όταν έξι χρόνια μετά ήρθε ο τυφώνας «Satantango», που στις κοντά 7½ ώρες προβολής του δημιούργησε ένα αριθμητικά περιορισμένο μεν, ποιοτικά έντονο δε παραλήρημα στους θαυμαστές του.

Ακολούθησαν «Οι Αρμονίες του Βέρκμαϊστερ», στυγνά εμπορικές στα 145 λεπτά σε σχέση με αυτό που είχε προηγηθεί, όμως η φήμη πλέον είχε εδραιωθεί για τα καλά. Έκτοτε μόνο δύο ταινίες, «Ο Άνθρωπος από το Λονδίνο», μια διασκευή Σιμενόν (...), και το cult διαστάσεων πλέον «Άλογο του Τορίνο», μια από τις κριτικές λατρείες της περασμένης δεκαετίας.

Ο Ταρ είναι επίκτητο γούστο βέβαια, ωστόσο είναι ακριβώς το είδος του δημιουργού που δεν θέλεις να διανοηθείς ότι δεν θα περιέχεται στο εκφραστικό φάσμα του κινηματογράφου. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία (σχεδόν) όλων των ταινιών του, οι παγεροί ρυθμοί, τα απολύτως εκτεταμένα μονοπλάνα (το «Satantango» έχει περί τα 150 πλάνα σε εφτάμισι ώρες, μια μέση ταινία θα είχε 7 με 8 χιλιάδες) και βέβαια η θεματολογία του επιτείνουν την δύσβατη πλευρά της προσέγγισης αλλά εγγυώνται και ότι έχεις να κάνεις με κάτι σπάνιο, την περίπτωση ενός καλλιτέχνη που ζει την τέχνη του, ζει και για την τέχνη του.

Ο Ταρ ήταν τιμητικός πρόεδρος της Ένωσης Ούγγρων Δημιουργών, ενώ ζούσε στο Σαράγεβο από το 2016, όπου και ίδρυσε την κινηματογραφική σχολή του. Ηλίας Δημόπουλος

Οι αρμονίες του Μπέλα Ταρ

Ο Μπέλα Ταρ γεννήθηκε το 1955 στο Πετς της Ουγγαρίας, μεγάλωσε στη Βουδαπέστη και σκηνοθέτησε εννέα ταινίες μεγάλου μήκους, βραβευμένες συνολικά με 16 βραβεία. 

- Είχε συμμετάσχει στα πιο μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ, μεταξύ των οποίων σε εκείνο των Καννών και του Βερολίνου, όπου και έχει βραβευτεί τέσσερις φορές.

- Η τελευταία του ταινία, με τίτλο «Το Άλογο του Τορίνο» - με την οποία δήλωσε ότι αποχωρεί από την κινηματογραφία - απέσπασε την Αργυρή Άρκτο στην Μπερλινάλε του 2011.

- Δεν ήθελε πάντα να γίνει σκηνοθέτης: αρχικά ο Ταρ σκόπευε να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία και ο κινηματογράφος εμφανίστηκε σαν χόμπι στη ζωή του.

- Είναι από τους λίγους σκηνοθέτες που πρώτα σκηνοθέτησαν μία ταινία μεγάλου μήκους («Family Nest», 1977) και μετά φοίτησαν σε σχολή κινηματογράφου. Ο Ταρ σπούδασε στην Ουγγρική Σχολή Θεατρικής και Κινηματογραφικής Τέχνης.

- Η ταινία του «Sátántangó» (1994) χρειάστηκε επτά χρόνια για να ολοκληρωθεί και η διάρκειά της είναι σχεδόν επτά ώρες (415’). H διάσημη θεωρητικός Σούζαν Σόνταγκ είχε δηλώσει χαρακτηριστικά για το έργο: «Είναι συγκλονιστικό, συναρπαστικό για κάθε λεπτό από τις επτά ώρες του. Θα ήμουν χαρούμενη να το βλέπω ξανά κάθε χρόνο, για το υπόλοιπο της ζωής μου».

- Η επόμενη ταινία του, μετά το «Sátántangó», ήρθε έπειτα από έξι χρόνια, με τον τίτλο «Οι Αρμονίες του Βερκμάιστερ» (2000). Η ταινία, που αποτελείται από 39 μόλις πλάνα ασπρόμαυρης εικαστικής τελειότητας, αποθεώθηκε από την παγκόσμια κριτική και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 2001.

- Ανάμεσα στους διάσημους θαυμαστές του Μπέλα Ταρ βρίσκεται και ο σκηνοθέτης Γκας Βαν Σαντ, ο οποίος μάλιστα έχει δηλώσει ευθέως την επιρροή του Ούγγρου δημιουργού στο έργο του: «Είδα ξανά πρόσφατα το 'Damnation', το 'Sátántangó' και τις 'Αρμονίες' και νιώθω ότι πρέπει να ξανασκεφτώ την κινηματογραφική γραμματική αλλά και την επίδραση που έχει πάνω της η βιομηχανία», είπε ο Βαν Σαντ το 2008.