Essential Cinema #71: «Straight Time» (1978) του Ούλου Γκρόσμπαρντ

Μπορεί το αμερικανικό σινεμά της δεκαετίας του '70 να έχει καταχωρηθεί στη συλλογική μνήμη ως μια περίοδος αξιοσημείωτου καλλιτεχνικού εκτοπίσματος και σπάνιας ελευθερίας στους σκηνοθέτες από μέρους των στούντιο, η υπεσυσσώρευση σπουδαίων ταινιών από εκείνη την εποχή είχε, ωστόσο, ως συνέπεια τον παραγκωνισμό κάποιων μικρότερων σε χαρακτήρα και διαστάσεις φιλμ τα οποία δεν βρήκαν τον χώρο που τους άξιζε στις στήλες της κριτικής και στα ταμεία των αιθουσών. Μια τέτοια περίπτωση στάθηκε το «Straight Time» του Ούλου Γκρόσμπαρντ, ένα θαυμάσιο b movie το οποίο είχε την ατυχία να κυκλοφορήσει στα σινεμά τις μέρες που μεσουρανούσαν πλέον ανοιχτά, και σε μαζική κλίμακα, εντυπωσιακά θεάματα όπως ο «Πόλεμος των Άστρων» και το «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου».

Βασισμένο στο αυτοβιογραφικό χρονικό ενός πρώην κατάδικου ονόματι Έντουαρντ Μπάνκερ (και αργότερα ενός από τους δευτεραγωνιστές στο «Reservoir Dogs» του Ταραντίνο-ήταν ο Mr. Blue), το φιλμ αποτέλεσε προσωπικό στοίχημα και εμμονή του πρωταγωνιστή του: Ο Ντάστιν Χόφμαν αγόρασε τα δικαιώματα του βιβλίου το 1972 και πέρασε χρόνια προετοιμασίας προκειμένου να μπει στο πετσί ενός πρόσφατα αποφυλακισθέντα ήρωα ο οποίος επιστρέφει πολύ σύντομα στην παρανομία. Είχε συμφωνήσει εν τω μεταξύ με την εταιρία First Artists να σκηνοθετήσει ο ίδιος το φιλμ, διατηρώντας μάλιστα και το δικαίωμα στο τελικό μοντάζ.

Το στούντιο αφαίρεσε το δικαίωμα του final cut στον ηθοποιό, εξορίζοντάς τον από το δωμάτιο του μοντάζ

Συνειδητοποιώντας γρήγορα πόσο δύσκολο θα ήταν γι’ αυτόν να πηγαινοέρχεται διαρκώς μπροστά και πίσω από την κάμερα, ο Χόφμαν παραχώρησε τις σκηνοθετικές υποχρεώσεις στον βελγικής καταγωγής Γκρόσμπαρντ και αφοσιώθηκε σε μια από τις κορυφαίες ερμηνείες της καριέρας του. Μετά το πέρας των γυρισμάτων, όμως, η εταιρία αφαίρεσε το δικαίωμα του final cut στον ηθοποιό, εξορίζοντάς τον από το δωμάτιο του μοντάζ και εγκαταλείποντας κάθε εμπιστοσύνη στην ταινία-την οποία έκρινε ως αποτυχία, στερώντας της την προώθηση που της άρμοζε.

Εισπρακτική απώλεια στην εποχή του και οδυνηρή ανάμνηση για τον ηθοποιό του- ο οποίος δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ σε αυτό- το «Straight Time» (ή «Επιστροφή στην Παρανομία», όπως είχε βαφτιστεί στα ελληνικά) αποδεικνύεται, σαράντα ένα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, σε ένα υπόδειγμα κοινωνικού φιλμ που αποφεύγει σαφώς την δημαγωγία, δεν χειραγωγεί το κοινό του, δεν κρίνει επιπόλαια τον αμφιλεγόμενο ήρωά του και φανερώνει εξαιρετικές αρετές στην στιβαρή σκηνοθεσία και στις ερμηνείες όλων των δευτερευόντων ηθοποιών (ανάμεσά τους οι Χάρι Ντιν Στάντον και Τερέζα Ράσελ). Είναι το είδος του δράματος που σκηνοθέτες όπως ο Τζέιμς Γκρέι και ηθοποιοί όπως ο Έντουαρντ Νόρτον εύχονται σταθερά αλλά δεν έχουν ευτυχήσει ποτέ μέχρι τώρα να πραγματοποιήσουν στην δική τους καριέρα. Και σίγουρα χρήζει άμεσης επανεκτίμησης, όπως και αμέτρητες άλλες δημιουργίες εκείνης της εποχής που καλό θα ήταν να βρουν, έστω και καθυστερημένα, την αναγνώριση που στις μέρες τους είχαν στερηθεί.

STRAIGHT TIME
Ηνωμένες Πολιτείες, 1978
Σκηνοθεσία: Ούλου Γκρόσμπαρντ Σενάριο: Άλβιν Σαρτζεντ, Έντουαρντ Μπάνκερ, Τζέφρι Μπόουμ Φωτογραφία: Όουεν Ρόιζμαν Μουσική: Ντέιβιντ Σάιρ Πρωταγωνιστούν: Ντάστιν Χόφμαν, Χάρι Ντιν Στάντον, Τερέζα Ράσελ, Μ. Έμετ Γουόλς, Γκάρι Μπιούσεϊ, Κάθι Μπέιτς Διάρκεια: 114΄