Πατρίδα

Το 1949 ένας ηλικιωμένος πατέρας και η κόρη του διασχίζουν με αυτοκίνητο μια Γερμανία ρημαγμένη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Γύρω τους, κτίρια σχεδόν ερειπωμένα, άνθρωποι σαστισμένοι, μια χώρα βίαια διασπασμένη στα δύο. Ο πατέρας είναι ο Τόμας Μαν, ο τιμημένος με Νόμπελ συγγραφέας του «Μαγικού Βουνού», του «Δόκτωρ Φάουστους» και του «Θανάτου στη Βενετία», μια τοτεμική φιγούρα της μυθιστοριογραφίας. Δεκαέξι χρόνια αφότου αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει και να αυτοεξοριστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιστρέφει στην πατρίδα του προκειμένου να παραστεί σε δύο βραβεύσεις που έχουν προγραμματιστεί προς τιμήν του. Δίπλα του βρίσκεται η κόρη του, Έρικα. Τον ακολουθεί πειθήνια ως βοηθός, σύμβουλος και συντροφιά του. 

Το αυτοκίνητο θα τους μεταφέρει από τη Δυτική Γερμανία στην Ανατολική. Η πρώτη στάση θα γίνει στη Φρανκφούρτη, γενέτειρα του Γκαίτε, και η δεύτερη στη Βαϊμάρη, εκεί όπου ο κορυφαίος των Γερμανών λογοτεχνών άφησε την τελευταία του πνοή. Πατριωτικά εμβατήρια, πομπώδεις τελετές, πλήθος κόσμου από διαφορετικές παρατάξεις τούς υποδέχονται σε κάθε μέρος. Ο πατέρας μοιάζει ωστόσο παντελώς ξεκομμένος από όσα συμβαίνουν γύρω του. Θα παραμείνει απαθής, ακόμη και όταν πληροφορηθεί τα αιφνίδια νέα μιας οικογενειακής τραγωδίας, προς δυσάρεστη έκπληξη της κόρης του που μάταια θα περιμένει έστω και την ελάχιστη συναισθηματική αντίδραση από μέρους του. Τι κι αν στα μάτια των συμπατριωτών του φαντάζει ως ο τελευταίος τρανός εκπρόσωπος μιας αειθαλούς εθνικής κληρονομιάς που φαίνεται να έχει πληγεί ανεπανόρθωτα; Ο Μαν αντικρίζει στα πάντα τη ματαιότητα, τη βαθιά θλίψη.  Όταν τα χαλάσματα είναι πρωτίστως ηθικά, τι παρηγοριά να προσφέρουν η λογοτεχνία και η μουσική, τι ανύψωση να καταφέρουν; Κι εκεί ξεκινά το ήρεμο μεγαλείο της «Πατρίδας». στην οποία ο Πάβελ Παβλικόφσκι αναρωτιέται τι ακριβώς δύναται να προσφέρει ο πολιτισμός σε ένα κόσμο που δεν είναι φτιαγμένος ώστε να τον αξίζει ή να τον σέβεται. 

Ο Πάβελ Παβλικόφσκι αναρωτιέται τι ακριβώς δύναται να προσφέρει ο πολιτισμός σε ένα κόσμο που δεν είναι φτιαγμένος ώστε να τον αξίζει ή να τον σέβεται

Το ίδιο τετράγωνο κι ασπρόμαυρο κάδρο με το οποίο ο Πολωνός σκηνοθέτης οριοθέτησε αισθητικά το σινεμά του προηγουμένως με την «Ida» και τον «Ψυχρό Πόλεμο», το ίδιο ακριβώς περιβάλλει τώρα και τους ήρωες της «Πατρίδας». Τους εγκλωβίζει κι αυτούς σε μια πανίσχυρη τάξη πραγμάτων, το ασύλληπτο εύρος της οποίας τούς δείχνει ακόμη πιο μικροσκοπικούς. Ογδόντα δύο λεπτά κρατά η ταινία. Όμως σπάνια τόσα πολλά έχουν καταφέρει να χωρέσουν μέσα σε τόσα λίγα. Η σχέση του ατόμου με την Ιστορία και το χρέος του καλλιτέχνη απέναντί της, οι πικρές ειρωνείες και οι διαψεύσεις του τρικυμιώδους 20ού αιώνα, μια μεταπολεμική πραγματικότητα που φαντάζει τόσο μακρινή χρονικά, όμως τόσο ανατριχιαστικά κοντινή στο δικό μας σήμερα-όλα τρυπώνουν στα εκθαμβωτικά tableaux vivants της ταινίας, σαν τα συνταρακτικά σπαράγματα ενός απεγνωσμένου και χρεωκοπημένου κόσμου. 

Πίσω από την απελπισία, ωστόσο, ο Παβλικόφσκι βρίσκει αχνή την ελπίδα. Παρά τις αντιξοότητες, σε πείσμα της όποιας βαρβαρότητας, ο πολιτισμός θα επιβιώσει. Η τέχνη θα απλώνεται στο διηνεκές, θα υψώνεται υπεράνω πάντων. Και το άκουσμα της μουσικής του Μπαχ από κάποια γωνιά ενός μισοκατεστραμμένου οικήματος θα αφήνει να κυλήσει στο πρόσωπο των ζωντανών ένα λυτρωτικό, συγκλονιστικό δάκρυ για όσους και όσα έχουν χαθεί.