12:00
6/2

Φρανσουά Τριφό: Εκεί που βρίσκεται η καρδιά

«Το ωραιότερο πράγμα που μου συνέβη ποτέ σε μια κινηματογραφική αίθουσα ήταν να πλησιάσω κοντά στην οθόνη και να γυρίσω να κοιτάξω όλα αυτά τα ανασηκωμένα πρόσωπα, με το φως της οθόνης να αντανακλάται επάνω τους...» Φρανσουά Τριφό

Αν ο Γκοντάρ ήταν το μυαλό της νουβέλ βαγκ, ο Τριφό αποτελούσε πάντα την καρδιά της. Ανήσυχος και ονειροπόλος όπως οι ωραιότεροι χαρακτήρες του, εγκατέλειψε από νωρίς τις αδιέξοδες αναζητήσεις των συναδέλφων του για να επανεφεύρει την ιδανική τομή ανάμεσα στο λαϊκό σινεμά και τον κινηματογράφο ποιότητας. Το μοναδικό «παράπτωμα» που μπορεί νο του χρεώσει κανείς είναι μια έλλειψη απόστασης από τους πολυαγαπημένους του ήρωες. Οποιοσδήποτε αγαπά, ωστόσο, κάνει λάθη. Και στα λάθη του Τριφό χρωστάμε μερικές από τις πιο παθιασμένες ιστορίες του σινεμά.

Ο Αντουάν Ντουανέλ είμαι εγώ

Ενα δεκατριάχρονο αγόρι μεγαλώνει σ' ένα Παρίσι μουντό και ελάχιστα ελκυστικό, σ' έναν κόσμο μεγάλων που τον χαρακτηρίζει η εχθρότητα και ο εξαναγκασμός. Στο παιδικό του πρόσωπο διαγράφονται ανάγλυφα συναισθήματα αμηχανίας και σύγχυσης, το βλέμμα του γεμίζει ερωτηματικά απέναντι σε μια πραγματικότητα που ελάχιστα καταλαβαίνει και από το μυαλό του περνά μονάχα μια σκέψη: η φυγή.

Τα «400 Χτυπήματα» (Les 400 Coups, 1959), πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Τριφό, είναι ένα ντοκουμέντο πάνω στην παιδική ηλικία και η αποφασιστική γνωριμία τού σκηνοθέτη με το ιδανικό aiter ego του στο πρόσωπο του ανήλικου ακόμη Ζαν Πιέρ Λεό. Ο Τριφό ορκίζεται να μην αφήσει αυτό τον ήρωα μόνο, αλλά να ενηλικιωθεί κινηματογραφικά, επιφυλάσσοντας γι' αυτόν μια ζωή μοιρασμένη ανάμεσα στην επιπολαιότητα, την παρόρμηση και τη διαρκή αναζήτηση της απόλυτης ελευθερίας. Ο μικρός Ντουανέλ των Χτυπημάτων θα προχωρήσει στο 29λεπτο σκετς του «Αντουάν και Κολέτ» (μέρος μιας σπονδυλωτής ταινίας του 1962, ονόματι ο «Έρωτας στα Είκοσι») για να γνωρίσει τον πρώτο του έρωτα και μαζί την πρώτη απογοήτευση.

Έξι χρόνια αργότερα, τα «Κλεμμένα Φιλιά» (Baisers Voles, 1968) θα τον πετύχουν ένα βήμα πριν ενδώσει στην ενήλικη υποχρέωση του να ανήκεις κάπου, αφήνοντάς τον να ταλαντευτεί τελευταία φορά ανάμεσα στον έρωτα για κάτι γήινο και τον πόθο του για το ιδεώδες του μεγάλου, παράτολμου έρωτα που συναντά στο πρόσωπο μιας ώριμης παντρεμένης γυναίκας. Ο Αντουάν θα εγκαταλείψει την ταινία με μια ασυνείδητη παραδοχή της κομφορμιστικής ζωής που τον περιμένει στο πρόσωπο της Κριστίν. Το «Παράνομο Κρεβάτι» (Domicile Conjugal, 1970) επιβεβαιώνει την απομακρυνση του ήρωα απο τα, ξέφρενα όνειρα φυγής του παρελθόντος και την αποδοχή των δεσμών της συζυγικής κλίνης (που είναι και ο κανονικός τίτλος του φιλμ).

Βιώνοντας τη μοναξιά της αστικοποίησης και το πικρό αίσθημα του ανολοκλήρωτου, ο Αντουάν μεταφέρει τώρα το όραμα της ελευθερίας που ο ίδιος δεν κατάφερε να υπηρετήσει στο νεογέννητο γιο του. «Θα γίνει όσα ο ίδιος δεν μπόρεσα να γίνω» υπόσχεται, καθώς αντικρύζει το βρέφος. Η «Αγάπη το Βάζει στα Πόδια» (L' Amour en Fuite, 1978) βρίσκει τον Τριφό αποστασιοποιημένο από το αλλοτινό κινηματογραφικό του Εγώ.

Ο ενήλικας Ντουανέλ ετοιμάζεται να χωρίσει και περιπλανιέται από τη μια ερωτική περιπέτεια στην άλλη, θυμίζοντας τον Μπερτράν Μοράν στον «Αντρα που Αγαπούσε τις Γυναίκες»: μοιάζει να έχει μετατρέψει τη ζωή του σε ένα συνεχές κυνήγι του ανέφικτου. Το τελευταίο κεφάλαιο της φιλμικης ύπαρξης του μοιράζεται ανάμεσα σε παρόν και παρελθόν και αυτο που προκύπτει - κλείνοντας αναπαντεχα και κάπως αμήχανα τον κύκλο Ντουανέλ - είναι ένα αρκετά μελαγχολικό βλέμμα πάνω στο εφήμερο και το τυχαίο της ζωής.

Γυρίζοντας χρόνια μετά στο διάσημο «παγωμένο» τελευταίο πλάνο του «400 Χτυπήματα», στην ερημική εκείνη παραλία που χωρίζει κατά ένα μόλις βήμα το μικρό Ντουανέλ από το μεγάλο Άγνωστο, στέκει ο ίδιος ο Τριφό καρφώνοντάς μας με το ζωηρό βλέμμα του, έτοιμος να μεταμορφωθεί απο τον ονειροπόλο νεαρό σκηνοθέτη στον καταξιωμένο ενήλικα δημιουργό.

Σταθμοί μιας ζωής

- Γεννιέται στο Παρίσι στις 6 Φεβρουαρίου 1932 από πατέρα τεχνικό και μητέρα γραμματέα, εγκαταλείπει στα 14 το σχολείο για να βρει την τύχη του και οδηγείται σε αναμορφωτήριο απ' το οποίο τον βγάζει ο Αντρέ Μπαζέν.

- Τέλη του '50 γνωρίζεται με την Γαλλική Ταινιοθήκη και την παρέα των Γκοντάρ, Ριβέτ και Ρομέρ, γράφει τις πρώτες θερμές κριτικές στα Cahiers du Cinema, ιδρύει την εταιρεία παραγωγής Les Films du Carosse, επιχειρεί τις πρώτες ταινίες μικρού μήκους («Τα Χαμίνια», «Μια Ιστορία Νερού» συν-σκηνοθετημένη με τον Γκοντάρ).

- Το 1959 κερδίζει το βραβείο Σκηνοθεσίας των Καννών με τα «400 Χτυπήματα» και μια αξιότιμη θέση στη νεοσύστατη νουβέλ βαγκ. Το 1968 ηγείται πολυάριθμων σκηνοθετών του κινήματος ενάντια στην απομάκρυνση του Ανρί Λανγκλουά από τη διεύθυνση της Cinematheque και συμμετέχει στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για τον Κόκκινο Μάη.

- Από το 1957 έως το 1964 παραμένει παντρεμένος με την Μαντλέν Μόργκενστερν που του χαρίζει δυο κόρες, και το 1981 αποκτά ένα ακόμη παιδί με τη Φανί Αρντάν. 

- Τον Οκτώβριο του 1984 πεθαίνει σε ηλικία 52 ετών. 21 μεγάλου μήκους ταινίες, αμέτρητα βραβεία και μια παθιασμένη λατρεία των θεατών του για το δημιουργό και τον ανθρωπό Τριφό μένουν αιώνια κληρονομιά του.