Κάννες 2025: Γιατί το «A Man of His Time» του Εμανουέλ Μαρ στάθηκε μια από τις λίγες πραγματικές εκπλήξεις του φετινού Φεστιβάλ

Η πρώτη φορά που αντικρίζουμε τον Ανρί Μαρ είναι μια νύχτα του 1940, στη διάρκεια μιας δεξίωσης. «Τίποτα αξιόλογο δεν θα συμβεί στη ζωή σου» προφητεύει γι' αυτόν εκεί ένας μεθυσμένος θαμώνας, διαβάζοντας την παλάμη του χεριού του. Ο Ανρί δεν παίρνει στα σοβαρά όσα ακούει, όμως για τα υπόλοιπα 150 περίπου λεπτά που διαρκεί η ταινία θα κάνει ό,τι μπορεί προκειμένου να επαληθεύσει αυτή την πρόβλεψη. Οι ιστορικές συγκυρίες και το χρονικό πλαίσιο θα τον βοηθήσουν στον σκοπό του. Γιατί ο Ανρί, ο ήρωας της ταινίας του Εμανουέλ Μαρ (και προπάππος του σκηνοθέτη στην πραγματικότητα), ένα πράγμα καταφέρνει να κάνει σωστό: Να ελίσσεται και να προσαρμόζεται ως γνήσιος καριερίστας και επαίτης που είναι. 

Αποτυχημένος σύζυγος και οικογενειάρχης, άνεργος και άφραγκος, ο Ανρί συστήνεται τελευταία ως συγγραφέας. Κυκλοφορεί παντού με ένα αντίτυπο του μοναδικού βιβλίου που έχει γράψει και το οποίο έχει βαφτίσει με τον περισπούδαστο τίτλο «Η Σωτηρία μας» (αυτός είναι και ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας). Το βιβλίο ενδέχεται να του ανοίξει κάποιες σημαντικές πόρτες γιατί αποτελεί ένα είδος προπαγανδιστικής έκκλησης στον υπό κατοχή γαλλικό λαό να ταχθεί στο πλευρό του στρατάρχη Φιλίπ Πετέν και της διεφθαρμένης κυβέρνησής του στο Βισί, η οποία δέχτηκε να συνθηκολογήσει με το ναζιστικό καθεστώς. 

Ο Πετέν και το επιτελείο του όχι μόνο συνεργάστηκαν ανοιχτά με τους Γερμανούς, αλλά και αργότερα συνυπέγραψαν την απέλαση χιλιάδων Εβραίων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και στην εξόντωσή τους. Ως καιροσκόπος που ήξερε να είναι, ο Ανρί Μαρ κατάφερε, όπως και πολυάριθμοι άλλοι συμπατριώτες του, να εισχωρήσει σε αυτή την παράταξη των δωσίλογων και των ρουφιάνων, να αποκτήσει θέση μιας κάποιας ισχύος και μέχρι το τέλος του πολέμου να καρπώνεται τα οφέλη της, δίχως ποτέ να αναρωτηθεί για τις ολέθριες συνέπειες μιας τέτοιας συνενοχής. 

Το «A Man of His Time» είναι τελικά μια ταινία για το τώρα. Και δυστυχώς για το πάντα. 

Ο σκηνοθέτης του «A Man of His Time», όπως είναι ο διεθνής τίτλος που έχει δοθεί στην ταινία, δεν επιθυμεί ένα ορθόδοξο ιστορικό δράμα. Σε όλη τη διάρκεια του φιλμ, ο πόλεμος έχει κρατηθεί εκτός κάδρου. Η δράση είναι μια αλληλουχία από ανθρώπους που δίνουν ή εκτελούν εντολές, που επιδίδονται σε ατέρμονες γραφειοκρατικές διαδικασίες, γιατί το μεγαλύτερο κακό καιροφυλαχτεί συχνά πίσω από τις πιο κοινότοπες και φαινομενικά ασήμαντες συμπεριφορές. Η φωτογραφία εγκλωβίζει με τον λιγότερο κολακευτικό τρόπο τα πρόσωπα, σαν να θέλει να τα ανακρίνει, να τα εκθέσει. Κι ο Σουάν Αρλό, γνωστός μας από τον ρόλο του συνηγόρου στην «Ανατομία μιας Πτώσης», αποτελεί την τέλεια ενσάρκωση του Ανρί Μαρ, αυτού του αναξιόλογου ανθρώπου ο οποίος δεν έχει απαραίτητα κακόβουλες προθέσεις, όμως από νωρίς πέφτει θύμα της φιλαυτίας και της μυωπικής του φιλοδοξίας. 

Ο Μαρ χρησιμοποιεί τον σεσημασμένο βίο του προγόνου του προκειμένου να επικαλεστεί μέσω αυτού το ένοχο παρελθόν της χώρας του και ταυτόχρονα να προβλέψει το ζοφερό της μέλλον, με την πιθανή επικράτηση της ακροδεξιάς στις προσεχείς γαλλικές εκλογές. Έτσι εξηγείται και η αναχρονιστική χρήση κάποιων μοντέρνων ποπ τραγουδιών στην ταινία. Ο Μαρ τα ενσωματώνει στο ίδιο αφήγημα, για να επισημάνει ότι ο φασισμός δε νικήθηκε ποτέ. Επωάσθηκε αργά και υπομονετικά μέσα στα χρόνια, συντηρήθηκε υπόγεια και μεθοδικά. Το «Popcorn» των Hot Butter, που «ντύνει» παιχνιδιάρικα μια σκηνή χορού, έγινε γνωστό το 1972, τη χρονιά που ο Ζαν-Μαρί Λεπέν ίδρυσε το κόμμα του Εθνικού Μετώπου. Το «Sounds Like a Melody» των Alphaville και το «Live is Life» των Opus, που επίσης ακούγονται στην ταινία, κυκλοφόρησαν το 1984 όταν η παράταξη του Λεπέν απέκτησε αποφασιστικά πλέον ορατότητα. Σήμερα, ένα βήμα πριν διεκδικήσουν την εξουσία οι επίγονοι της ίδιας αυτής εθνικιστικής στρατιάς, ο σκηνοθέτης θέλει με την ταινία του όχι να παραδώσει ένα ακόμη μάθημα ιστορίας, αλλά να αποδείξει πώς η διασπορά του μέγιστου κακού είναι αποτέλεσμα του πιο βολικού εφησυχασμού, της πιο επικίνδυνης εθελοτυφλίας. Το «A Man of His Time» είναι τελικά μια ταινία για το τώρα. Και δυστυχώς για το πάντα. 

Το cinemagazine ταξιδεύει στο 79ο Φεστιβάλ Καννών με την ευγενική υποστήριξη της AEGEAN.