Αφιέρωμα Στάνλεϊ Κιούμπρικ: Η φιλμογραφία μιας διάνοιας ? αφιερωματα , θεματα || cinemagazine.gr
10:01
26/7

Αφιέρωμα Στάνλεϊ Κιούμπρικ: Η φιλμογραφία μιας διάνοιας

«Σπάρτακος» (Spartacus, 1960)

Σαν να ήταν ήδη αποφασισμένος να διατρέξει στην καριέρα του όλα τα κινηματογραφικά είδη, ο Κιούμπρικ εντρυφεί στα ξίφη και τα σανδάλια, δηλαδή στο ιστορικό έπος  και φυσικά δημιουργεί μία από τις λαμπρότερες ηρωικές ταινίες στο Χόλιγουντ. Ο Κερκ Ντάγκλας ως σκλάβος και μονομάχος με ένστικτα αυτονομίας, οδηγεί τους συντρόφους του σε εξέγερση εναντίον των φιλήδονων και φιλόδοξων ηγετών της Ρώμης του πρώτου μ.Χ. αιώνα.

Σε μία κοινωνία που ξεχειλίζει από διαφθορά και μισαλλοδοξία, ο Κιούμπρικ καταφέρνει να παραθέσει ένα σχόλιο για τον καλπάζοντα, τότε, αντικομμουνιστικό διωγμό, να προκαλέσει με την περιβόητη ομοφυλοφιλική ανταλλαγή μεταξύ Λόρενς Ολίβιε και Τόνι Κέρτις στο μπάνιο, χωρίς να ξεφύγει από τον αρχικό του στόχο: να δημιουργήσει ένα λαμπρό, παθιασμένο υπερθέαμα. Λήδα Γαλανού

Λολίτα (Lolita, 1962)

Μόλις έιχε αρχίσει να θεωρείται mainstream, ο Κιούμπρικ διορθώνει τις παρεξηγημένες εντυπώσεις σκηνοθετώντας το μυθιστόρημα του Βλαντιμίρ ναμπόκοφ «Λολίτα» σε σενάριο του ίδιου του συγγραφέα και διδάσκει τον όρο νυμφίδιο. 

Μία ελεγεία για τη σεξουαλική εμμονή, μια βουτιά στην κολασμένη παιδοφιλία, ,ια πικραμένη διατριβή για τα ηλικιακά και πνευματικά όρια, την νεανική ορμή, την εκμετάλλευση, την απελπισία της ανεπάρκειας και τη προδοσίας. Μοναδικά διαφαίνεται στην ταινία η ικανότητα του Κιούμπρικ να διακσευάσει για το σινεμά ένα λογοτεχνικό έργο, και μάλιστα τόσο σύνθετο όσο το μυθιστόρημα του Ναμπόκοφ, με τον απαραίτητο αφαιρετισμό, αλλά συγκροτώντας δεκάδες στοιχεία σε ένα πλάνο, μία γωνία της κάμερας, ένα βλέμμα. Λήδα Γαλανού

S.O.S Πεντάγωνο Καλεί Μόσχα (Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 1964)

Στις αρχές του '60 ο Κιούμπρικ ξεκίνησε να κάνει ένα ανατριχιαστικό ψυχροπολεμικό θρίλερ γύρω από το κοντινό ενδεχόμενο ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος για την ανθρωπότητα. Κατέληξε να γυρίσει την πιο αστεία, παροξυσμική και αιχμηρή πολιτική σάτιρα που έγινε ποτέ. Κωμωδία και τρόμος ισορροπούν μαζί στην κόψη του ξυραφιού, το κατακλυσμικό μαύρο χιούμορ συμβαδίζει με τον καθαρό σουρεαλσιμό και τα πάντα ισοπεδώνονται και παρωδούνται ανελέητα: η ματαιότητα - και μαζί η ανοησία - της πολιτικής, η στενόμυαλη μιλιταριστική λογική, η πίστη σε θεμελιώδεις θεσμούς όπως το κράτος, η ανικανότητα των ισχυρών που κυβερνούν αυτό τον πλανήτη, η σαχλή εμπιστοσύνη στον «γενναίο νέο κόσμο» της τεχνολογίας και η αφελής πεποίθηση ότι η ανθρωπότητα θα τη βγάλει τελικά καθαρή.

Με γνήσια διεστραμμένη διάθεση κι επιθετικό αμοραλισμό, ο Κιούμπρικ τολμά με το «Dr. Strangelove» να μας κάνει να αντικρίσουμε κατάματα τον οριστικό αφανισμό μας και, το σπουδαιότερο, να γελάσουμε μ' αυτόν μέχρις εσχάτων. Όταν το τέλος πλησιάσει, μην πείτε ότι δεν ήσασταν ενήμεροι. Λουκάς Κατσίκας

«2001: Η Οδύσσεια Του Διαστήματος» («2001: Α Space Οdyssey», 1968)

Πως χειραγωγείς το κοινό σε ένα κινηματογραφικό ταξίδι; Πόση επιστημονική αλήθεια είναι απαραίτητη στην κατασκευή των ειδικών εφέ; Το αφηγηματικό ύφος μίας περιπέτειας μπορεί να αποτελεί αφετηρία φιλοσοφικού στοχασμού; Και τέλος πάντων... πώς αποτυπώνονται οι συνθήκες έλλειψης βαρύτητας; Εν έτει 1968 ο Κιούμπρικ θέτει τις ερωτήσεις και προκαλεί για απαντήσεις.

Τα γνωστικά αντικείμενα της βιολογίας, αστρονομίας και χημείας αποτελούν το δημιουργικό καμβά για ένα εντροπικό ταξίδι της ανθρώπινης συνείδησης μέσα από ένα ελλειπτικό σενάριο που σταδιακά μετουσιώνει το φιλμ σε μία ξεκάθαρα οπτική, μη φραστική εμπειρία. Παραμερίζοντας τα όρια της λεκτικής ευκρίνειας, το «2001» εντυπώνεται στο υποσυνείδητο του θεατή με έναν τρόπο ποιητικό και φιλοσοφικό. Με αυτό τον τρόπο η ταινία γίνεται μία υποκειμενική εμπειρία που διεγείρει το ασυνείδητο με τα ίδια μέσα που χρησιμοποιεί ένας μουσικός ή ένας ζωγράφος. Πενήντα χρόνια μετά το «2001» είναι συμπαντικά σημαντικό και οι θεατές στέκουν με δέος απέναντι στην προσέγγιση αυτού του υπέροχου, συναρπαστικού κινηματογραφικού αινίγματος. Δεκαετίες μετά το «2001» παραμένει ένα μυστήριο. Ή καλύτερα ένας μαύρος μονόλιθος. Πάνος Γκένας